इरान र लेबनानमा धराशायी बन्दै उपचार केन्द्र

काठमाडौँ । मध्यपूर्वको आकाश यतिबेला केवल धुवाँ र धुलोले मात्र ढाकिएको छैन, त्यहाँ मानवीय संवेदनाको एउटा ठूलो हिस्सा नै भग्नावशेषमुनि थिचिएको छ। इरान, लेबनान र गाजाका गल्लीहरूमा सुनिने चित्कारले आधुनिक विश्वको सभ्यता र मानवअधिकारका नाराहरूलाई नै गिज्याइरहेको छ। यो केवल दुई पक्षबीचको सैन्य टकराव मात्र रहेन, बरु यो त एउटा यस्तो मानवीय महाविपत्ति बन्न पुगेको छ, जहाँ अस्पताल, एम्बुलेन्स र अबोध बालबालिकाहरू नै युद्धको पहिलो निसानामा परेका छन्।
विशेष गरी स्वास्थ्य सेवाको क्षेत्रमा भएको क्षतिले भविष्यको एउटा पूरै पुस्तालाई अपाङ्गता र रोगको चपेटामा धकेल्ने निश्चित देखिएको छ। इरानको सन्दर्भलाई हेर्ने हो भने, त्यहाँको स्वास्थ्य संरचनामाथि भएको प्रहार अकल्पनीय छ। २३० भन्दा बढी स्वास्थ्य संस्थाहरू ध्वस्त हुनु भनेको हजारौँ बिरामी र घाइतेका लागि उपचारको अन्तिम ढोका बन्द हुनु हो। अझ विडम्बनाको कुरा त के छ भने, घाइतेलाई अस्पतालसम्म पु¥याउने ३० वटा एम्बुलेन्सहरू आफैँ आक्रमणको सिकार भएका छन्। जब एउटा देशको उपचार प्रणाली नै कोमामा पुग्छ, तब त्यहाँको सामान्य नागरिकले बाँच्ने आशा कसरी गर्ने? यो प्रश्नले अहिले विश्वका अधिकारवादीहरूलाई पिरोलिरहेको छ।
यता लेबनानको कथा झन् हृदयविदारक छ। पछिल्लो दुई साताको अवधिमा स्वास्थ्य सेवामाथि २८ पटक नियोजित रूपमा आक्रमण गरिएका छन्। यी आक्रमणहरूमा परी ३० जना स्वास्थ्यकर्मी र सर्वसाधारणले ज्यान गुमाएका छन्। जीवन बचाउन खटिएका चिकित्सक र नर्सहरू नै जब युद्धको रापमा पर्छन्, तब मानवताको बाँकी अवशेष पनि हराएको महसुस हुन्छ। लेबनानमा अहिले विस्थापनको एउटा डरलाग्दो लहर चलेको छ। ८ लाख ३० हजारभन्दा बढी मानिसहरू आफ्नो घर, आँगन र स्मृतिहरू छोडेर कता जाने भन्ने टुङ्गो नभई सडकमा निस्किएका छन्। तीमध्ये झन्डै २ लाख ९० हजार त बालबालिकाहरू नै छन्। स्कुल जाने उमेरका यी नानीहरू अहिले पालमुनि खुम्चिएर आकाशबाट खस्ने बमको आवाज गन्दै रात बिताउन बाध्य छन्।
गाजाको अवस्थालाई हेर्ने हो भने त्यहाँ त मानवीय संकटले सीमा नै नाघिसकेको छ। त्यहाँका मानिसहरू केवल बमबारीबाट मात्र त्रसित छैनन्, उनीहरू आधारभूत आवश्यकताको चरम अभावसँग जुधिरहेका छन्। हालै चलेको धुलोको आँधीले हजारौँ परिवारका अस्थायी आश्रयस्थलहरू उडाइदिएको छ, जसले गर्दा उनीहरू खुला आकाशमुनि बस्न विवश छन्। इन्धन र खाना पकाउने ग्यासको अभावमा मानिसहरू फोहोर र प्लास्टिक जलाएर खाना पकाउन बाध्य छन्। यसले एकातिर वातावरणलाई प्रदूषित बनाइरहेको छ भने अर्कोतिर विषाक्त धुवाँका कारण श्वासप्रश्वास र अन्य गम्भीर स्वास्थ्य समस्याहरू तीव्र गतिमा फैलिरहेका छन्। भोकमरी र महामारीको यो दोहोरो मारले गाजालाई एउटा यस्तो नरक जस्तो बनाएको छ, जहाँ बाँच्नु नै सबैभन्दा ठूलो संघर्ष बनेको छ।
यस्तो अन्धकारमय समयमा संयुक्त राष्ट्रसङ्घका विभिन्न निकायहरू—विश्व खाद्य कार्यक्रम , युनिसेफ र शरणार्थीसम्बन्धी उच्चायुक्तको कार्यालयले मानवीय सहायताको सानो किरण छर्ने प्रयास गरिरहेका छन्। उनीहरूले ८ लाखभन्दा बढी मानिसलाई तातो खाना वितरण गरेका छन् भने चिसोबाट जोगाउन कम्बल र म्याट्रेस जस्ता राहत सामग्री पु¥याइरहेका छन्। तर, यो सहायताको मात्रा आवश्यकताको तुलनामा समुद्रमा एक थोपा समान मात्र हो। अन्तर्राष्ट्रिय समुदायको मौनता र सहायता सामग्रीको ढुवानीमा भइरहेको अवरोधले गर्दा लाखौँ मानिसहरू अझै पनि भोक र रोगको चपेटामा छन्।
संयुक्त राष्ट्रसङ्घले बारम्बार आह्वान गरिरहेको छ कि द्वन्द्वग्रस्त क्षेत्रमा खाना पकाउने ग्यास र औषधिको नियमित आपूर्ति सहज बनाउन अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले विशेष पहल गरोस्। यो समय केवल राजनीतिक दाउपेच र कुटनीतिको मात्र होइन, बरु मानवता बचाउने अन्तिम प्रयासको हो। यदि विश्व शक्ति राष्ट्रहरूले समयमै विवेक प्रयोग गरेनन् र यी निर्दोष नागरिकहरूको पीडा बुझेनन् भने, इतिहासले यो कालखण्डलाई मानवताको सबैभन्दा ठूलो हारका रूपमा दर्ता गर्नेछ। आज मध्यपूर्वी सडकमा बगेको रगत र आँसुले एउटै कुरा भनिरहेको छ–युद्धले कसैको हित गर्दैन, यसले त केवल विनाश र वियोगको एउटा कहिल्यै निको नहुने घाउ मात्र छोडेर जान्छ।